1. Bối cảnh và sự thay đổi chính sách
Chương trình thực tập sinh kỹ năng tại Nhật Bản bắt đầu từ năm 1993, với mục tiêu ban đầu là giúp lao động nước ngoài học hỏi kỹ thuật, tích lũy kinh nghiệm rồi quay về nước phát triển kinh tế. Sau hơn 30 năm, chương trình này trở thành con đường phổ biến để lao động Việt Nam sang Nhật làm việc.
Tuy nhiên, theo thời gian, chương trình dần bộc lộ nhiều hạn chế như điều kiện làm việc, quyền lợi lao động và tính thích nghi với sự đổi mới và phát triển. Đồng thời, nhu cầu lao động thực tế tại Nhật ngày càng lớn khiến mục tiêu “đào tạo” không còn phù hợp.
Vì vậy, từ ngày 01/04/2027, Nhật Bản sẽ triển khai chương trình mới mang tên “Việc làm để phát triển kỹ năng” để thay thế ( VnEconomy, Chính phủ Nhật Bản). Việc này nhằm xây dựng hệ thống tiếp nhận lao động minh bạch hơn, bảo vệ người lao động tốt hơn và phù hợp với tình trạng thiếu hụt nhân lực hiện nay.
2. Chương trình mới: Bản chất và sự khác biệt
Chương trình “Việc làm để phát triển kỹ năng” được xây dựng nhằm thay đổi cách tiếp cận, coi người lao động nước ngoài là lực lượng lao động thực sự thay vì chỉ là “thực tập sinh”. Khi đó quyền lợi, đãi ngộ, cũng như cơ hội phát triển của người lao động sẽ được đảm bảo hơn. Chương trình này dự kiến sẽ được áp dụng từ ngày 01/04/2027 (VnEconomy, Bộ Tư pháp Nhật Bản).
Một điểm đáng chú ý là chương trình mới cho phép người lao động có thể chuyển việc trong cùng ngành nghề khi đảm bảo một số điều kiện nhất định (thay vì bị ràng buộc về thời gian và nơi làm việc như trước đây ). Đồng thời, mô hình này tập trung vào “việc làm thực chất”, giúp người lao động có thể phát triển kỹ năng và gắn bó lâu dài tại Nhật Bản.
3. Quy định quan trọng từ 01/04/2027
Từ ngày 01/04/2027, Nhật Bản sẽ không tiếp nhận hồ sơ đăng ký kế hoạch thực tập sinh mới (nguồn: VnEconomy, Bộ Nội vụ), đồng thời không cho phép chuyển đổi từ các tư cách lưu trú khác sang thực tập sinh (AMDI MANPOWER).
Tuy nhiên, đối với những hồ sơ đã nộp trước thời điểm này, người lao động vẫn có thể được cấp visa nếu nhập cảnh muộn nhất trước ngày 30/06/2027. Những người đang làm việc tại Nhật vẫn tiếp tục theo chương trình cũ cho đến khi kết thúc hợp đồng.
Đặc biệt, đến ngày 01/04/2030, chương trình thực tập sinh sẽ bị xóa bỏ hoàn toàn và chỉ còn chương trình mới được áp dụng ( Bộ Nội vụ, tổng hợp chính sách Nhật Bản) (HCITKYOUEI).
4. Phân tích lợi ích và hạn chế
Sự thay đổi này mang lại nhiều lợi ích rõ rệt khi giúp nâng cao vị thế của người lao động Việt Nam tại Nhật Bản. Khi không còn bị xem là “thực tập sinh”, người lao động sẽ được hưởng quyền lợi minh bạch hơn về lương, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển lâu dài. Đồng thời, hệ thống mới giúp giảm thiểu các rủi ro tiêu cực từng tồn tại trước đây, hướng tới môi trường làm việc công bằng và chuyên nghiệp hơn.
Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu đầu vào sẽ cao hơn. Người lao động sẽ cần có trình độ tiếng Nhật tốt hơn, tay nghề rõ ràng hơn và sự chuẩn bị bài bản hơn so với trước. Điều này khiến con đường đi Nhật không còn "đơn giản" như trước, nhưng thay vào đó khi đáp ứng đủ điểu kiện thì sẽ trở nên bền vững và có giá trị hơn về mặt phát triển lâu dài.
5. Tokutei và Kỹ sư: Cơ hội có tăng không?
Trong bối cảnh chương trình thực tập sinh bị loại bỏ, visa Tokutei (kỹ năng đặc định) được xác định là hướng đi trọng tâm và dài hạn cho lao động nước ngoài. Đây là loại visa phù hợp với nhu cầu thiếu hụt lao động trong nhiều ngành nghề tại Nhật Bản, đồng thời mang lại quyền lợi tốt hơn và mức thu nhập cao hơn so với thực tập sinh.
Bên cạnh đó, visa kỹ sư cũng được hưởng lợi lớn từ sự thay đổi này khi Nhật Bản ngày càng ưu tiên nguồn nhân lực chất lượng cao, lao động chất xám. Xu hướng chuyển dịch từ lao động phổ thông sang lao động chất xám có kỹ năng và trình độ đang trở nên rõ ràng hơn trong các chính sách thu hút nguồn lực của Nhật Bản .
6. Kết luận: Thách thức hay cơ hội?
Việc Nhật Bản dừng chương trình thực tập sinh không phải là dấu chấm hết cho cơ hội của lao động Việt, mà là một bước chuyển đổi mang tính sàng lọc. Những con đường dễ dàng sẽ dần biến mất, nhưng thay vào đó là những cơ hội chất lượng hơn, ổn định hơn và có giá trị lâu dài hơn.
Trong bối cảnh đó, Tokutei và kỹ sư không chỉ là lựa chọn thay thế, mà sẽ trở thành xu hướng chính. Cơ hội vẫn còn, nhưng sẽ dành cho những người có sự chuẩn bị nghiêm túc về ngôn ngữ, kỹ năng và định hướng nghề nghiệp.
